Fred Geelen: Flagship store, Buurtsuper & Webshop

Parkstad Bibliotheken (6)

Fred Geelen met op de achtergrond Boek1boek (klik) een project voor basisscholen waarmee Schunck Bibliotheken de 1e prijs van de Wereldalfabetiseringsdag won (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Ga terug naar de jaren tachtig-negentig. Vergelijk de bibliotheek uit die jaren met de winkels uit diezelfde periode. Neem vervolgens de toekomstige winkels voor ogen. Wat zie je dan? Dat was een denkoefening van Fred Geelen, directielid Parkstad Bibliotheken (samen met zijn Kerkraadse collega van OB-Kerkrade), voor leden van de Rotaryclub Heerlen. Het was meteen een opstapje om de ontwikkelingen te schetsen: digitalisering, beeldcultuur, vergrijzing en multiculturaliteit. De bibliotheken uit de jaren tachtig blonken uit door een diffuus V&D-imago. Je kon er van alles vinden. Men wilde en kon alles voor iedereen doen en leveren. Digitalisering leidde tot meer differentiatie en ander soort dienstverlening, zoals bol.com (klik). De bibliotheek ging tegelijk de richting uit van een verblijfscafé.
In zijn Power Point werkte Fred Geelen de portfoliomatrix van de Boston Consulting Groep (BCG) af met vier scenario’s voor de bibliotheek van de toekomst: waaraan moet je vasthouden, wat desinvesteren, wat oogsten en waaraan verder bouwen? Een bibliotheek moet betekenis geven aan: Kunst & Cultuur, Educatie & Ontwikkeling, Ontmoeting & Debat. Fred Geelen ziet in Parkstad drie parallelle lijnen: 

1. Schunck als "Culture mall", een "Flagship store", begrippen (klik) uit de retail business. Door de digitalisering heb je iets fysieks nodig, een multidisciplinair cultuurbaken in de stad. Zo'n Flagship store of Culture Mall is niet landelijk. De functie is status en inspiratie. Een middelpunt van multiculturele instellingen. De stores exposeren bijzondere collecties of thema's. De primaire doelgroep bestaat uit jonge stedelingen en de (elitaire) cultuurgenieter. Bij dat laatste denk ik meteen aan de Rotary, maar bij die jonge stedeling raak ik het Rotaryspoor weer even bijster. Zij bieden lezingen, filosofiecursussen of cursussen over boek en film. Word je geraakt, boeit het je, bestel het dan via de Webshop.  

2. Webshop: deze is de landelijke bibliotheek.nl (klik) die vanuit rijksgelden wordt gefinancierd. Makkelijke toegang. De primaire doelgroep zijn onder meer de dynamische gezinnen. De concurrenten zijn Google, apps, amazon.com en bol.com. Hier zitten de nieuwe vormen van dienstverlening op basis van data-mining, eigen content en persoonlijk advies op basis van automatisch gegenereerde klantprofielen. Bij de "Buurtsupers" in de wijken staan nog wel boeken in de kast, maar eerst gaat men digitaal zoeken, want niemand gaat €5 in de parkeermeter stoppen om te ontdekken dat het boek er niet is.

3. Buurtsuper: tegelijk moet je de "Buurtsupers" opbouwen. Het spoor "Buurtsuper" staat voor maatwerkdiensten, dicht bij de specifieke doelgroepen, in principe in of via locaties van de doelgroepen zelf (onderwijs, welzijn, zorg, wonen). De buurtsuper is de vraaggestuurde tegenhanger van de Flagship store. De primaire doelgroep zijn starters, studenten, en gemoedelijke gepensioneerde gezelligheidszoekers. Bij die laatste groep kom ik terug op het goede spoor en krijg ik de Rotary weer voor ogen. Een deel van het advies gaat digitaal. Adviezen over romans staan hier (klik). De concurrenten voor de buurtsuper zijn het buurthuis, de klassieke boekhandel, de gemeenteloketten. Het gaat om brede toegang en sociaal-maatschappelijke participatie, waar het bij de Culture Mall (Schunck) gaat om cultuurparticipatie en citymarketing.

De combinatie van deze drie ontwikkelingen komen samen in speciale doelgroepen. Bijvoorbeeld bij basisscholen. Boek1boek (klik) is een initiatief van Schunck Bibliotheek Heerlen voor leerlingen van basisscholen die daarmee de 1e prijs won op Wereldalfabetiseringsdag-2011 (klik). Fred Geelen, die als MT-lid van Schunck verantwoordelijk is voor de culturele basisfuncties (muziekschool, educatie en bibilotheek), kreeg deze prijs uit handen van Marja van Bijsterveldt (CDA-minister van OCW), samen met € 8500,-.

Bij Fred Geelen met minister Marja van Bijsterveldt: Schunck Bibliotheek wint 1e prijs op Wereldalfabetiseringsdag 2011. (Foto: Ontleend aan de website van Schunck).

Ik volg met belangstelling het NWO-programma Begrijpelijke taal (klik). NWO staat voor Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Binnen het NWO-programma ging vorige maand (september 2012) een project van start naar de invloed van formuleringen in stemwijzers op het stemgedrag. Ongeveer de helft van de Nederlandse kiezers gebruikt vlak voor de verkiezingen Stemwijzer of Kieskompas. Deze webinstrumenten hebben invloed op de verkiezingsuitkomst. De wijze van formulering van dezelfde politieke statements  beïnvloedt of mensen al of niet eens zijn met deze statements. Vervolgens worden hun reacties op die statements gecombineerd en krijgen ze advies over hun politieke voorkeur. Formuleringen beïnvloeden gedrag. 
Dat burgers meer verantwoordelijk raken voor eigen welzijn is duidelijk, en ook duidelijk uit het verhaal van Fred Geelen, maar daarvoor moeten burgers over juiste en begrijpelijke informatie beschikken. De kans om juiste en begrijpelijke informatie te vinden wordt kleiner. De optimale combinatie van begrijpelijke tekst, beeld en geluid hangt af van kenmerken van de doelgroepen. Doelgroepen verschillen in opleidingsniveaus, arm en rijk, ziek en gezond. Deze verschillen komen terug in digitale geletterdheid. Om de kloof tussen de doelgroepen te verkleinen moet de digitale communicatie toegesneden zijn op de behoeften en vaardigheden van deze groepen. Hier ligt volgens mij een belangrijke taak voor bibliotheken, want veel bijstandsgerechtigden en ouderen kunnen slecht overweg met computers. Dat is lastig als je een baan zoekt of zelfstandig wil functioneren. Daarom is het zo aardig dat de gemeente Heerlen, het UWV-Werkbedrijf en Schunck-Bibliotheek dit jaar het project ‘Klik en tik’ lanceerden. Klik en tik (klik), hé... zou dit programma niet aardig zijn voor die laatste Rotarian die nog digibeet is? Vier jongeren van het jongerenloket maken digibeten wegwijs met computer en sociale media. Dit doen ze onder begeleiding van Schunck-medewerkers. Het programma is laagdrempelig en houdt rekening met een laag taalniveau. Zo doen deze jongeren zelf werkervaring op en helpen anderen (bijstandsgerechtigden, ouderen). Hoewel de tijd voor Fred Geelen te kort was om ook nog dit onderwerp aan te kaarten, liggen hier mooie taken die Parkstad Bibliotheken oppikken.

Fred Geelen, directielid Parkstad Bibliotheken, tijdens de Rotarybijeenkomst in Heerlen van 12 oktober 2012 met op de achtergrond een filmpje dat hij presenteerde.  (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Parkstad Bibliotheken (5):

Aandacht voor allochtonen?

Uit de "educatiebrochure" van Schunck

Op de Islamitische basisschool El Habib (klik) in Maastricht zitten dertien nationaliteiten. De meeste leerlingen zijn uit sociaal zwakke milieus. Veel ouders zijn laag opgeleid en spreken slecht Nederlands. Een recept voor achterstand. Vorige week (donderdag 4 oktober 2012) liep ik even met iemand mee naar binnen. Al die vrolijke kinderen. Meisjes die onbevangen rondrennen met kleurige hoofddoekjes. Een stille schaamte valt als een deken over je door die leuze van onze Limburgse grootheid: "Belasting heffen op kopvodden." In de jongerencultuur is respect: "Tonen dat je niet op iemand neerkijkt." We werden hartelijk ontvangen en respectvol bejegend. Iedereen spreekt je zorgvuldig en duidelijk aan. Het is er blijmoedig. Het team bestaat uit allochtone en niet-allochtone leerkrachten. Ze zijn trots op hun school. De kinderen zijn open, geïnteresseerd en spontaan. Als er aandacht moet zijn, dan is die er. De discipline is on-Nederlands. Veel kinderen beginnen met een gemiddelde taalachterstand van anderhalf jaar. Aan het einde van de basisschool blijkt de taalachterstand ingelopen. De Cito-scores zijn hoog. Veertig procent stroomt door naar Havo of VWO. Die jaren durende inhaalslag begint al in groepen 1 en 2 met huiswerk. De ouders krijgen huiswerk met thuisprogramma's en educatieve software. Er zijn naschoolse lessen, veel extra tijd voor taal, individuele bewaking van de voortgang. De leergierigheid is enorm. Het boek is daar belangrijk. Eén van de activiteiten is als groep de bibliotheek bezoeken. De Inspectie heeft deze school zelfs tot voorbeeldschool gemaakt (klik op YouTube). Met recht trots op de school.

Bibliotheken spelen een belangrijke rol bij het wegwerken van taalachterstand van allochtonen. De openbare bibliotheek van Utrecht (klik) heeft al jaren het project "Schrijver in de Klas". In alle groepen 5 van alle scholen komt een auteur de klas bezoeken. Scholen in Kanaaleiland en Overvecht hebben meer dan 90% allochtone kinderen. De vrouw die mij gunstig gezind is bezoekt als auteur deze Utrechtse scholen. Dat doet ze al vele jaren.
Voor jongeren op de middelbare scholen zijn bibliotheken eveneens belangrijk. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) (klik) verliest de bibliotheek snel terrein onder lager opgeleiden. Onder hoger opgeleiden gaat die teruggang nog sneller. Opvallend is een tegengestelde trend bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders. Niet alleen neemt hun bibliotheekgebruik toe, ook is dit gebruik onder tieners en jongvolwassenen opvallend hoog. Hoger dan onder hun autochtone leeftijdgenoten. 

Brochure cultuureducatie van  Schunck

Schunck (klik) heeft een prachtig communityprogramma voor cultuureducatie. Hun programma (klik) is te downloaden. Lekker makkelijk. Regelmatig ontwikkelt Schunck nieuwe projecten en workshops voor jongeren. Ik moet nog uitzoeken hoe de relatie van Parkstad Bibliotheken is met scholen waar relatief veel achterstandsleerlingen en allochtonen zitten. Als daar tijd voor is, horen we dat misschien vrijdag 12 oktober 2012 van Fred Geelen op de Rotaryclub. Anders probeer ik hem nog een keertje uit te nodigen. 

Parkstad Bibliotheken (4): Verzelfstandiging?

(Ontleend aan httpwww.politicalcartoons.comcartoon0673d95c-09c4-4c0b-ac7c-4ab92411c2ef.html)

De bibliotheek is een van de laatste open toegankelijke publieke plaatsen. Je kan vrij binnenlopen. Ook al heb je geen abonnement. Moeten bibliotheken verzelfstandigd worden? Een paar grote bibliotheken zijn dat (nog) niet: Maastricht, Heerlen, Den Haag, Parkstad (klik). Toevallig zijn dat hele mooie. Andere mooie bibliotheken als Utrecht (klik) en Rotterdam (klik) zijn op weg. Dat gaat met slogans als "een verzelfstandigde bibliotheek krijgt meer ruimte en slagkracht voor cultureel ondernemerschap in de markt van informatie, educatie en cultuur". Slagkracht, ondernemerschap, markt. Waar heb ik dat meer gehoord?
De gemeentelijke cultuur schijnt dat allemaal te belemmeren. Een verzelfstandigde bibliotheek zou zich beter verbinden met partners in de regio dan nu. Kennelijk blokkeert een gemeentelijke cultuur dat. Kennelijk schrijven gemeenteraadsleden tot op detail het beleid van de bibliotheek voor. Of dat zo is, weet ik niet, maar kennelijk moeten we van bibliotheken af. In plaats van dat we van vooroordelen over bibliotheken of van stereotypen over gemeenteambtenaren afraken. 
De Rekenkamer (klik) was nogal zuinig over veel verzelfstandigingprojecten (klik) van de afgelopen 25 jaar. Er is geen zicht op wat het oplevert. Er is geen duidelijke nulmeting. Er zijn geen toetsbare doelen. Dus niemand kan achteraf zeggen dat verzelfstandiging mislukt of gelukt is. Die stichtingen en holdings zijn weinig transparant. Ordelijke overgangsfasen, daar ontbreekt het aan. De belangrijkste motieven voor verzelfstandigen zijn efficiency-verhoging door budgettaire besparingen plus het verkleinen van de overheid. Zo simpel is dat: minder kosten, verbetering van de bedrijfsvoering, en gemakkelijker herplaatsing en ontslag van medewerkers. Het wordt allemaal gedaan, zonder enig inzicht of het lukt.

(ontleend aan httpwww.marx.be nlcontentarchiefaction=get_doc&id=51&doc_id=52)

Blijft er nog iets onder verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur? Volgens mij moet een gemeenteraad het publieke belang, de prijzen, het vestigingsbeleid en diensten zoals educatie van de bibliotheek waarborgen. En last but not least de culturele vrijheid (zie bovenstaande cartoons) en daar staan sommige managers soms ver vanaf. O ja, daar had ik het meer gehoord. Vanuit de managementhoek kwamen die slogans: ondernemerschap, markt. Er is altijd wrijving tussen management en inhoudelijke deskundigheid. Zelden vallen beide expertises samen, maar het komt voor. De gemeente zal altijd financieel moeten bijspijkeren. Dat geldt natuurlijk ook voor Schunck (klik), waar in de architectuur een pragmatisch-idealistische benadering van de publieke ruimte zichtbaar is ten behoeve van kleine fysieke manifestaties. De publieke zaak (klik) is continu in verandering. Het managen daarvan is een uniek ambacht en een bijzondere professie. Als je dat kan, dan heb je iets waar je trots op kunt zijn.

Prachtige foto van Schunck als startpagina van www.rotaryheerlen.nl gemaakt door Rotarian Jef Haagmans

Als ambtenaren, bestuurders of politici gaan roeptoeteren dat ze graag voor ondernemer willen spelen, en dus hun bijzondere professie willen verlaten, dan weet ik het niet meer want ondernemerschap is echt iets anders dan wat ze nu doen en waarop ze hun ervaring en carrière hebben gebouwd. Ik citeer graag uit eigen werk (10 juni 2010): 

"Ik heb als arbeids- en organisatiepsycholoog een eenvoudig trucje, hoe je in een instelling het marktdenken kunt herkennen. Kijk: als bestuurders met een gewichtig gezicht beweren dat ze ‘ondernemer’ zijn, en dus op internationaal niveau moeten worden betaald, als u dat hoort, dames en heren, dan moet u denken: ha, hier hebben we het marktdenken! Dus stromingen herken je door te kijken naar bevlogen mensen en naar hun eigenbelang."

Parkstad Bibliotheken (2): Kapotte iPad?

Zijn boeken kapotte iPads? Voor kleuters misschien. Die doen met iPads van alles, inclusief iets wat lijkt op lezen. Waarom zou je een bibliotheek, dus een gebouw, volstoppen met kapotte dingen? Sommige volwassenen zien het einde van de openbare bibliotheek. Er zijn veel bibliotheken verdwenen. Wat is nog de functie van een bibliotheek? De vorm volgt immers de functie. Heb je nog een gebouw nodig? Volgens mij wel. Ik heb de afgelopen jaren gezien dat bibliotheken vertrekken uit de "Book business" maar prachtig terechtkomen in de "Knowledge and culture business". Ook in Parkstad. Een innovatieve bibliotheek zet bijzondere projecten op, treedt naar buiten en gaat naar bijzondere doelgroepen. Dat gaat vanuit een herkenbaar en innovatief gebouw midden in de cultuursector. Veel nadruk op de educatieve functie voor kinderen en contacten met scholen, op laaggeletterdheid, allochtonen, leesgroepen, samenwerking met andere culturele instellingen, galeries, theaters, erfgoedinstellingen, maar ook met sociaal-economische dienstverleners. Een bibliotheek geen functies? Genoeg functies zou ik zeggen. Wie de laatste jaren niet meer in een bibliotheek geweest is, moet eens kijken in Schunck, Maastricht, Den Haag, Rotterdam of Amsterdam. Daar hoort dus ook Parkstad bij, even innovatief en even sterk in ontwikkeling, dus altijd wel gedoe. Op 12 oktober 2012 komt Fred Geelen (klik LinkedIn), directeur van Parkstad Bibliotheken (klik) samen met zijn OB-collega van Kerkrade, op de Rotaryclub Heerlen iets vertellen over zijn visie op de toekomst. 

Selexyz-Scheltema (meer dan 150 jaar oud): omzet e-books is slechts fractie van de papieren boeken (Foto: J. von Grumbkow)

Nu die kapotte iPads. Afgelopen zaterdag 6 oktober 2012 was ik in Selexyz (klik) Amsterdam. Dat is de meer dan honderdvijftig jaar oude Scheltema. Ik liep naar 2e verdieping met de jeugdliteratuur. Een vrolijke, bedrijvige en lawaaierige maar stimulerende verdieping vol kinderen. Zo mag een bibliotheek voor mij zijn, maar met hier en daar graag een bidkapelletje als stilteplek. Als je ziet hoeveel kinderen in papieren boeken snuffelen, dan begrijp je dat een onbeduidende fractie van de boekenomzet bestaat uit e-books. Volgens Trouw (klik) van dit weekend: 2%. Dat is dus niks. E-books zijn net zo duur als papieren boeken. Een e-book kan je een keer of vijf downloaden. Dus als je aan je vijfde e-reader toe bent (en de ontwikkeling gaat snel), dan staat jouw bibliotheekje op slag leeg. Wat Spotify (klik) voor de muziekbusiness betekent, en waar ik de mooiste muziek vandaan haal, of als ik een bepaald muziekstuk zoek dat ik gratis wil beluisteren dan klik ik Spotify aan, zoiets moet er ook komen voor de boekenbranche. Dus de toekomst van de bibliotheek  lijkt mij niet afhankelijk van de toekomst van digitale boeken, iPads (klik), uitgeverijen, of boekwinkels, maar ligt waar ze altijd was: midden in de cultuursector.

Een levendige verdieping, alleen voor jeugdliteratuur bij Selexyz Amsterdam tijdens Kinderboekenweek-2012 (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Choir of Choices:
voor het zingen Schunck uit

Heerlens vrouwenkoor "Choir of Voices" (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

In Schunck klonken op 30 september 2012 de oefenklanken van het Choir of Voices terwijl buiten de koopzondag voorbijtrok. Vanaf 14:00 uur mochten vrouwen binnenlopen om samen te oefenen voor een meezingconcert met dit Heerlens vrouwenkoor (klik) dat volgens het programma om 15:30 uur door Schunck zou schallen. Ik liep vroeger binnen. Als toehoorder, want zingen kan ik niet en ik ben geen vrouw. Grote teleurstelling: het meezingen stopte abrupt om 15:20 uur en het aangekondigde concert van 15:30 uur ging niet door. Klonk het niet mooi genoeg? De dirigent Han Boosten probeerde de dames nog bij elkaar te krijgen, maar had de wind er niet onder. Ze hadden er genoeg van. Kwam het door de koopzondag en het mooie weer? Het staartje van de repetities had ik nog meegepikt en dat klonk meer dan mooi. Maar nee, voor het zingen gingen we Schunck uit. Toch aardig om te melden: onze Frans Gijzels Stichting (klik) heeft het koor gesponsord.

Erik & Lucy Sweers:

Probus

Lucy en Erik Sweers met hun spiegelbeeld en zittend achter de vleugel van Schunck op 30 september 2012 (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Gisteren (30/9/2012) zaten Erik Sweers en Lucy Sweers aan de vleugel van het Glaspaleis, overigens zonder te spelen. De deksel van de vleugel weerspiegelde hun beeld. Met zilveren bollen als een aureool omkranst. Ik vroeg Erik Sweers, oudlid van Rotaryclub Heerlen, wat hij van zijn overstap naar de Probus vond. Probus (klik) is een acroniem voor Professional and Business. Probus komt tweewekelijks bijeen. De leden zijn postactieven of bijna-geheel-postactieven van 55 jaar en ouder. Het doel van Probus is om de vriendschap te bevorderen. Bindende elementen zijn onderlinge hulpvaardigheid, verbreding van kennis en interesse, en natuurlijk ontspanning. De kern is Fellowship. Het moet misschien zo'n 7-8 jaar geleden zijn geweest dat Erik Sweers de overstap maakte. Bij Probus speelt het attendanceprobleem niet. Je doet jezelf geen schuldgevoelens aan als je een tijdje niet komt of als je weet dat je weinig met de (beperkte) activiteiten kan meedraaien. Rotary Heerlen kent dat probleem: actieve leden haken volgens mij af uit een gemoed dat ze minder kunnen doen dan ze willen. Of te weinig kunnen komen dan ze willen. Dan is een radicale manier om schuldgevoelens kwijt te raken: stoppen. Het dilemma van de pinguïn uit een vorige blog (klik). Misschien doet Rotary een te groot beroep op haar leden, maar dat is wellicht inherent aan een serviceclub. Bij Probus is er alleen een programmacommissie en een commissie die een paar ladiesdays organiseert. 
Veel Rotarians zullen het enthousiasme herinneren waarmee Lucy Sweers, altijd positief en vrolijk, steeds een volle bak wist te regelen in die monumentale kloosterbibliotheek van Wittem met haar Cultuurkring. Altijd tot de laatste plaats bezet. Pas dit jaar is ze daarmee gestopt. Erik en Lucy Sweers vertoeven vaak in Frankrijk. Desondanks kon Erik bij Probus gemakkelijk een aantal jaren voorzitter zijn en in de programmacommissie meedraaien. Bij Probus doen ze continu aan verjonging. Nieuwe leden van boven de zeventig worden niet aangezocht. Anders gaat de veroudering erg hard. De spreekbeurten van de leden worden goed voorbereid en hebben een hoog niveau. Er zijn in het land ruim 400 heren-, dames- of gemengde clubs. In Zuid-Limburg zijn een stuk of tien clubs. Erik Sweers heeft het naar zijn zin. Hij komt een keer wat op de club vertellen. Beiden doen de hartelijke groeten aan de club. Waarvan akte!

Kloosterbibliotheek Wittem die Lucy Sweers tot begin van dit jaar regelmatig vulde met cultuur. Op de foto staan Ditte Merle en Bas Haring (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Wereld Alfabetiseringsdag

Fred Frumau mailde het bericht (klik op deze link) dat Rotaryclubs aandacht besteden aan Wereld Alfabetiseringsdag: vandaag  8 september 2012. Schunck deed deze week mee. In Nederland kunnen ongeveer 250.000 mensen lezen noch schrijven. Anderhalf miljoen boven de zestien jaar is laaggeletterd en heeft grote moeite met lezen en schrijven. In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk kan tussen de twintig en dertig procent van de bevolking niet rekenen. In Nederland kan van de schoolverlaters (16-19 jaar) zeven procent onvoldoende lezen om zich zelfstandig te redden. Als je onderzoek uit 2001 vergelijkt met nu, dan presteren de kinderen slechter. Het aantal minder goede lezers neemt toe.  Nodig is leesbevordering vanuit school en leesplezier vanuit thuis. 

(Ontleend aan: www.taaluniversum. org)

Deze week beoordeelde ik als lid van een landelijke jury een Bachelorthesis over de leesattitude van zo'n 600 leerlingen uit groep 6 van vijftig basisscholen. Het leesklimaat thuis heeft grote invloed op het leesplezier van kinderen. Meer dan het leesklimaat op school. Het aantal kinderboeken thuis is een indicator voor het leesplezier van het kind. Ouders die het kind van jongs af aan voorlezen, bereiken dat kinderen meer lezen. Dat komt waarschijnlijk door de positieve interactie met het kind en het warme lichamelijke contact met de ouder.