Fred Geelen: Flagship store, Buurtsuper & Webshop

Parkstad Bibliotheken (6)

Fred Geelen met op de achtergrond Boek1boek (klik) een project voor basisscholen waarmee Schunck Bibliotheken de 1e prijs van de Wereldalfabetiseringsdag won (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Ga terug naar de jaren tachtig-negentig. Vergelijk de bibliotheek uit die jaren met de winkels uit diezelfde periode. Neem vervolgens de toekomstige winkels voor ogen. Wat zie je dan? Dat was een denkoefening van Fred Geelen, directielid Parkstad Bibliotheken (samen met zijn Kerkraadse collega van OB-Kerkrade), voor leden van de Rotaryclub Heerlen. Het was meteen een opstapje om de ontwikkelingen te schetsen: digitalisering, beeldcultuur, vergrijzing en multiculturaliteit. De bibliotheken uit de jaren tachtig blonken uit door een diffuus V&D-imago. Je kon er van alles vinden. Men wilde en kon alles voor iedereen doen en leveren. Digitalisering leidde tot meer differentiatie en ander soort dienstverlening, zoals bol.com (klik). De bibliotheek ging tegelijk de richting uit van een verblijfscafé.
In zijn Power Point werkte Fred Geelen de portfoliomatrix van de Boston Consulting Groep (BCG) af met vier scenario’s voor de bibliotheek van de toekomst: waaraan moet je vasthouden, wat desinvesteren, wat oogsten en waaraan verder bouwen? Een bibliotheek moet betekenis geven aan: Kunst & Cultuur, Educatie & Ontwikkeling, Ontmoeting & Debat. Fred Geelen ziet in Parkstad drie parallelle lijnen: 

1. Schunck als "Culture mall", een "Flagship store", begrippen (klik) uit de retail business. Door de digitalisering heb je iets fysieks nodig, een multidisciplinair cultuurbaken in de stad. Zo'n Flagship store of Culture Mall is niet landelijk. De functie is status en inspiratie. Een middelpunt van multiculturele instellingen. De stores exposeren bijzondere collecties of thema's. De primaire doelgroep bestaat uit jonge stedelingen en de (elitaire) cultuurgenieter. Bij dat laatste denk ik meteen aan de Rotary, maar bij die jonge stedeling raak ik het Rotaryspoor weer even bijster. Zij bieden lezingen, filosofiecursussen of cursussen over boek en film. Word je geraakt, boeit het je, bestel het dan via de Webshop.  

2. Webshop: deze is de landelijke bibliotheek.nl (klik) die vanuit rijksgelden wordt gefinancierd. Makkelijke toegang. De primaire doelgroep zijn onder meer de dynamische gezinnen. De concurrenten zijn Google, apps, amazon.com en bol.com. Hier zitten de nieuwe vormen van dienstverlening op basis van data-mining, eigen content en persoonlijk advies op basis van automatisch gegenereerde klantprofielen. Bij de "Buurtsupers" in de wijken staan nog wel boeken in de kast, maar eerst gaat men digitaal zoeken, want niemand gaat €5 in de parkeermeter stoppen om te ontdekken dat het boek er niet is.

3. Buurtsuper: tegelijk moet je de "Buurtsupers" opbouwen. Het spoor "Buurtsuper" staat voor maatwerkdiensten, dicht bij de specifieke doelgroepen, in principe in of via locaties van de doelgroepen zelf (onderwijs, welzijn, zorg, wonen). De buurtsuper is de vraaggestuurde tegenhanger van de Flagship store. De primaire doelgroep zijn starters, studenten, en gemoedelijke gepensioneerde gezelligheidszoekers. Bij die laatste groep kom ik terug op het goede spoor en krijg ik de Rotary weer voor ogen. Een deel van het advies gaat digitaal. Adviezen over romans staan hier (klik). De concurrenten voor de buurtsuper zijn het buurthuis, de klassieke boekhandel, de gemeenteloketten. Het gaat om brede toegang en sociaal-maatschappelijke participatie, waar het bij de Culture Mall (Schunck) gaat om cultuurparticipatie en citymarketing.

De combinatie van deze drie ontwikkelingen komen samen in speciale doelgroepen. Bijvoorbeeld bij basisscholen. Boek1boek (klik) is een initiatief van Schunck Bibliotheek Heerlen voor leerlingen van basisscholen die daarmee de 1e prijs won op Wereldalfabetiseringsdag-2011 (klik). Fred Geelen, die als MT-lid van Schunck verantwoordelijk is voor de culturele basisfuncties (muziekschool, educatie en bibilotheek), kreeg deze prijs uit handen van Marja van Bijsterveldt (CDA-minister van OCW), samen met € 8500,-.

Bij Fred Geelen met minister Marja van Bijsterveldt: Schunck Bibliotheek wint 1e prijs op Wereldalfabetiseringsdag 2011. (Foto: Ontleend aan de website van Schunck).

Ik volg met belangstelling het NWO-programma Begrijpelijke taal (klik). NWO staat voor Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Binnen het NWO-programma ging vorige maand (september 2012) een project van start naar de invloed van formuleringen in stemwijzers op het stemgedrag. Ongeveer de helft van de Nederlandse kiezers gebruikt vlak voor de verkiezingen Stemwijzer of Kieskompas. Deze webinstrumenten hebben invloed op de verkiezingsuitkomst. De wijze van formulering van dezelfde politieke statements  beïnvloedt of mensen al of niet eens zijn met deze statements. Vervolgens worden hun reacties op die statements gecombineerd en krijgen ze advies over hun politieke voorkeur. Formuleringen beïnvloeden gedrag. 
Dat burgers meer verantwoordelijk raken voor eigen welzijn is duidelijk, en ook duidelijk uit het verhaal van Fred Geelen, maar daarvoor moeten burgers over juiste en begrijpelijke informatie beschikken. De kans om juiste en begrijpelijke informatie te vinden wordt kleiner. De optimale combinatie van begrijpelijke tekst, beeld en geluid hangt af van kenmerken van de doelgroepen. Doelgroepen verschillen in opleidingsniveaus, arm en rijk, ziek en gezond. Deze verschillen komen terug in digitale geletterdheid. Om de kloof tussen de doelgroepen te verkleinen moet de digitale communicatie toegesneden zijn op de behoeften en vaardigheden van deze groepen. Hier ligt volgens mij een belangrijke taak voor bibliotheken, want veel bijstandsgerechtigden en ouderen kunnen slecht overweg met computers. Dat is lastig als je een baan zoekt of zelfstandig wil functioneren. Daarom is het zo aardig dat de gemeente Heerlen, het UWV-Werkbedrijf en Schunck-Bibliotheek dit jaar het project ‘Klik en tik’ lanceerden. Klik en tik (klik), hé... zou dit programma niet aardig zijn voor die laatste Rotarian die nog digibeet is? Vier jongeren van het jongerenloket maken digibeten wegwijs met computer en sociale media. Dit doen ze onder begeleiding van Schunck-medewerkers. Het programma is laagdrempelig en houdt rekening met een laag taalniveau. Zo doen deze jongeren zelf werkervaring op en helpen anderen (bijstandsgerechtigden, ouderen). Hoewel de tijd voor Fred Geelen te kort was om ook nog dit onderwerp aan te kaarten, liggen hier mooie taken die Parkstad Bibliotheken oppikken.

Fred Geelen, directielid Parkstad Bibliotheken, tijdens de Rotarybijeenkomst in Heerlen van 12 oktober 2012 met op de achtergrond een filmpje dat hij presenteerde.  (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Parkstad Bibliotheken (3): Bedaagd imago en personeelsprobleem?

Uit de Chicago Tribune van 1959: de elektronische huisbibliotheek. Met een druk op de knop wordt op het plafond een boek geprojecteerd. Je kunt liggend lezen. Een elektronische stem begeleidt de visuele passages (Ontleend aan: mysteryreadersinc.blogspot.nl/ 2010/08/electronic-home-library- circa-1959.html).
Klik om te vergroten.

In het centrum van Horst aan de Maas staat naast het gemeentehuis een ruime bibliotheek. De gemeente wil die inpikken. Een paar gemeenteraadsleden steken hun nek uit voor de bibliotheek. Sommigen vragen: “Komt hier wel eens iemand?”. Ze zijn verbaasd over de 90.000 bezoekers per jaar en de 6000 leden. Anderen zeggen: "Verhuis de boeken maar naar het industrieterrein, dat geeft meer ruimte voor het gemeentehuis". Politiek kent andere wetten. Een bibliotheek moet voor zichzelf zorgen. Gisteren (8 oktober 2012) liepen in de bibliotheek van Horst meer dan 100 kinderen rond. Met Turkse kookboeken in de hand kokkerelde een groepje met hulp van Eda Ortak (klik) en haar partner uit Venray (de "Starter van het jaar 2011" en cateraar in Turkse producten) een kleine maaltijd in elkaar die de groep natuurlijk zelf opat. Ik nam een hapje. Het smaakte prima. Dat kan een bibliotheek dus ook doen. 

Bibliotheek Horst a/d Maas: workshop Turks koken voor kinderen in de Kinderboekenweek (8 okt. 2012). Uitgevoerd door Eda Ortak en haar partner. Starters van het jaar 2011. (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Een ander groepje oefende om een uitvoering van een percussieconcert te geven met als start een Zuid-Afrikaans gedicht dat eerst goed werd ingeprent. Op het eind volgde de flitsende uitvoering onder leiding van een bevlogen begeleider van trommelworkshops Ted Lekatompessy (klik). Veel opwinding in de bieb.

Ted Lekatompessy geeft percussieles in Bibliotheek Horst a/d Maas tijdens Kinderboekenweek (8 okt. 2012) (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Veelsoortige activiteiten om tekst en boeken in een brede culturele context te plaatsen: er was jazzdans (klik), schilderen (klik), er was een illustrator (klik) en een schrijfster (klik). Een enorme organisatie, maar perfect uitgevoerd door een paar enthousiaste bibliothecaresses. Horst a/d Maas kan dus goed voor zichzelf zorgen. Maar het kost wel geld. De Rabo (klik) sponsort de bibliotheek gedurende drie jaar. Een goeie greep, maar volgend jaar voor het laatst... Sponsoren gaan een belangrijker rol spelen. Dat was al het geval bij Parkstad Theaters (klik) waar steeds meer zakelijke mogelijkheden komen. Nu zijn de bibliotheken aan de beurt. Voor de oude bibliothecaressen (er zijn meer vrouwen dan mannen en de beroepsgroep veroudert) is het niet gemakkelijk, maar die in Horst a/d Maas waren die dag het oude vuur in hun ziel niet kwijt geraakt. 

Bibliothecaresse blijft lastig vak (Foto: Jan Banning). Klik om te vergroten.

Toch is er nauwelijks doorstroming in de beroepsgroep. Daardoor wordt al snel gewezen op een personeelsprobleem om het bibliotheekwerk te vernieuwen. De vraag is of dat een goede insteek is. Er is gebrek aan jonge mensen, maar dat komt volgens mij door het imago, het ontbreken van mogelijkheden in de loopbaan, ontbreken van concurrerende salariëring en ontbreken van omvangrijke banen. Maar vooral doordat de opleiding voor bibliothecaris allang niet meer bestaat. Wat overgebleven is, heeft een eigentijdse naam. Met woorden als “informatie, dienstverlening, management, communicatie" en veel ict. Wie er vandaan komt, gaat liever in een dynamisch bedrijf werken, weg van het stoffige imago van een bibliotheek. Dus "iets" met marketing, media, ICT en ondernemerschap. De bibliotheek komt niet meer van dat bedaagde imago af, terwijl marketing, media, ICT en ondernemerschap even goed spelen. Nieuwe namen zijn prima. Voor degenen die al in een bibliotheek werken zijn er applicaties tot mediacoach, maar aan sponsoring en ondernemerschap wordt in de opleidingen weinig of niets gedaan. In de MBO's (klik) ligt de nadruk op de ‘zachte’ competenties rondom de omgang met klanten en uitvoerende activiteiten zoals het beheren en presenteren van materialen. Het HBO-profiel (klik) is een abstracte weergave van het vak informatieprofessional in het algemeen met nauwelijks specifieke raakvlakken met de actuele uitdagingen en taken van openbare bibliotheken. Ook wordt weinig expertise opgebouwd over leesbevordering, mediawijsheid, kunst en cultuur. Bibliotheken en Parkstad Bibliotheken zullen continu in veranderingsprocessen zitten, mede omdat ze volgens mij nauwelijks relevante instroom vanuit de opleidingen meer krijgen en dus automatisch komen te zitten met personele problemen.

Bibliotheek anno 2012  (Ontleend aan httpwww.almostzara.com 201002ebook-lending-libraries-the-future-of-fiction)

Parkstad Bibliotheken (2): Kapotte iPad?

Zijn boeken kapotte iPads? Voor kleuters misschien. Die doen met iPads van alles, inclusief iets wat lijkt op lezen. Waarom zou je een bibliotheek, dus een gebouw, volstoppen met kapotte dingen? Sommige volwassenen zien het einde van de openbare bibliotheek. Er zijn veel bibliotheken verdwenen. Wat is nog de functie van een bibliotheek? De vorm volgt immers de functie. Heb je nog een gebouw nodig? Volgens mij wel. Ik heb de afgelopen jaren gezien dat bibliotheken vertrekken uit de "Book business" maar prachtig terechtkomen in de "Knowledge and culture business". Ook in Parkstad. Een innovatieve bibliotheek zet bijzondere projecten op, treedt naar buiten en gaat naar bijzondere doelgroepen. Dat gaat vanuit een herkenbaar en innovatief gebouw midden in de cultuursector. Veel nadruk op de educatieve functie voor kinderen en contacten met scholen, op laaggeletterdheid, allochtonen, leesgroepen, samenwerking met andere culturele instellingen, galeries, theaters, erfgoedinstellingen, maar ook met sociaal-economische dienstverleners. Een bibliotheek geen functies? Genoeg functies zou ik zeggen. Wie de laatste jaren niet meer in een bibliotheek geweest is, moet eens kijken in Schunck, Maastricht, Den Haag, Rotterdam of Amsterdam. Daar hoort dus ook Parkstad bij, even innovatief en even sterk in ontwikkeling, dus altijd wel gedoe. Op 12 oktober 2012 komt Fred Geelen (klik LinkedIn), directeur van Parkstad Bibliotheken (klik) samen met zijn OB-collega van Kerkrade, op de Rotaryclub Heerlen iets vertellen over zijn visie op de toekomst. 

Selexyz-Scheltema (meer dan 150 jaar oud): omzet e-books is slechts fractie van de papieren boeken (Foto: J. von Grumbkow)

Nu die kapotte iPads. Afgelopen zaterdag 6 oktober 2012 was ik in Selexyz (klik) Amsterdam. Dat is de meer dan honderdvijftig jaar oude Scheltema. Ik liep naar 2e verdieping met de jeugdliteratuur. Een vrolijke, bedrijvige en lawaaierige maar stimulerende verdieping vol kinderen. Zo mag een bibliotheek voor mij zijn, maar met hier en daar graag een bidkapelletje als stilteplek. Als je ziet hoeveel kinderen in papieren boeken snuffelen, dan begrijp je dat een onbeduidende fractie van de boekenomzet bestaat uit e-books. Volgens Trouw (klik) van dit weekend: 2%. Dat is dus niks. E-books zijn net zo duur als papieren boeken. Een e-book kan je een keer of vijf downloaden. Dus als je aan je vijfde e-reader toe bent (en de ontwikkeling gaat snel), dan staat jouw bibliotheekje op slag leeg. Wat Spotify (klik) voor de muziekbusiness betekent, en waar ik de mooiste muziek vandaan haal, of als ik een bepaald muziekstuk zoek dat ik gratis wil beluisteren dan klik ik Spotify aan, zoiets moet er ook komen voor de boekenbranche. Dus de toekomst van de bibliotheek  lijkt mij niet afhankelijk van de toekomst van digitale boeken, iPads (klik), uitgeverijen, of boekwinkels, maar ligt waar ze altijd was: midden in de cultuursector.

Een levendige verdieping, alleen voor jeugdliteratuur bij Selexyz Amsterdam tijdens Kinderboekenweek-2012 (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten.

Parkstad Bibliotheken
(1): 12 oktober Fred Geelen

Toen deze foto van Fred Geelen (directeur Bibliotheek Parkstad) werd genomen verscheen op de tv achter hem het bericht "... om zijn ploeg naar de beste plaatsen te leiden...". Toeval? (Foto: J. von Grumbkow). Klik om te vergroten. 

Fred Geelen over zijn functie: "Leiding geven aan de publieke zaak in verandering". Hij is directeur van Parkstad Bibliotheken (klik) samen met zijn collega van OB-Kerkrade, en geeft leiding aan een ploeg mensen om de veranderende bibliotheken naar de top te voeren. Toen ik gehaast de foto nam, verscheen op de tv achter hem een intrigerend onderschrift over leiding geven. Er stond ineens: "... om zijn ploeg naar de beste plaatsen te leiden… ." Dat kwam best goed uit, maar hij kijkt wel beduusd in de lens want dat kan geen toeval zijn. 

Bibliotheken maken snelle ontwikkelingen door:

- opschaling van bibliotheken,

- minder vestigingen en meer uitgiftepunten,  

- e-book en informatie via internet,

- van clientserver naar cloudoplossingen,

- van bibliothecaris tot mediacoach,

- een innovatieve positie in een netwerk van culturele instellingen (theaters, galeries, erfgoedinstellingen e.d.,

- kunstuitleen,

- aandacht voor speciale doelgroepen zoals laaggeletterden, allochtonen, leesgroepen, senioren,

- en vooral nadruk op de educatieve functie voor kinderen en scholen met een speciale leesaanpak (klik). 

Welke ontwikkeling zijn er? Iedereen ziet dat de uitleningen al lange tijd dalen en dat daar een groei van andere activiteiten tegenover staat. Iedereen kan zien dat de bibliotheken een innovatiever uitstraling krijgen. Fred Geelen (klik op zijn LinkedIn-profiel) gaat op vrijdag 12 oktober 2012 bij Rotary meer vertellen over de ontwikkelingen in Parkstad Bibliotheken.