Krimp met toekomst: BITHS als aanjager

Krimp met toekomst: BITHS als aanjager

Gerrit van Vegchel, voorzitter van de stadsregio Parkstad Limburg, op 13 december 2013. Hij hield op vrijdag 13 december 2013 voor Rotaryclub Heerlen een  verhaal over de krimp in Parkstad en de rol van BIHTS en  van de verschillende partners daarbinnen, zoals Zuyd, SGS, LIOF, RWTH-Aachen, Parkstad, de Provincie, Stadt Aaachen. BIHTS staat voor "Building Integrated High Tech Systems". (Foto: J. von Grumbkow).

BIHTS staat voor Building Integrated High Tech Systems

Klik om te vergroten.

Parkstad heeft, net als de rest van Zuid-Limburg, sinds 1997 te maken met een demografische transitie: een daling van de beroepsbevolking, daling van het aantal jongeren en toename van het aantal ouderen. Deze trend gaat waarschijnlijk door. De nabijheid van de omringende buitenlandse regio’s heeft de bevolkingsdaling nauwelijks afgeremd. De landsgrenzen blijven een belemmering. Men wil daarom de barrières opruimen om de Euregio Maas-Rijn als één regio te kunnen laten werken.

Klik om te vergroten.

Minder kinderen vraagt minder scholen. Minder huishoudens betekent leegstand van woningen, dalende huizenprijzen en stijgende restschulden bij hypotheken. Sterfte onder de verouderende bevolking leidt tot veel vrijkomende woningen, toenemende leegstand en waardedaling. In de beginfase lijkt het vraagstuk relatief eenvoudig omdat incourante en afgeschreven woningcomplexen gesloopt kunnen worden en de landschappelijke kwaliteit kan worden verbeterd. 

Klik om te vergroten.

Op dit punt is binnen Parkstad intensief samengewerkt met de woningcorporaties. Maar sport- en welzijnsvoorzieningen nemen af. Veel winkels en horeca zien een dalende omzet. Jongeren vestigen zich elders in stedelijke kennisregio’s en daarbij past de andere levensstijl van jongeren. Echter, ouderen geven meer geld uit aan wonen. 

Gerrit van Vegchel op 13 december 2013. Hij schetst de situatie waarin Parkstad verkeert. Parkstad telt 250.000 inwoners waarvan meer dan de helft van de beroepsbevolking buiten Parkstad werkt. Je kan Parkstad daarom niet zien als een  een stedelijke regio. Parkstad is wel grensoverschrijdend met de Euregio Maas-Rijn (Luik, Eupen, Aken, Maastricht, Heerlen, Sittard-Geleen, Hasselt en Genk). Deze regio heeft met 3,8 miljoen inwoners een behoorlijk schaalniveau voor een stedelijke regio. (Foto: J. von Grumbkow).

Gerrit van Vegchel op 13 december 2013. Het is zaak om studenten aan organisaties in de regio te binden. Regio’s die zelf geen kennisinstellingen hebben, moeten samenwerken met kennisregio’s. Parkstad heeft een bijzondere positie want de regio beschikt over een sterke hogeschool (Zuyd) en ligt tussen drie kenniscentra: Aken (de RWTH), Maastricht (onder andere Healthcare) en de Chemelot Campus (DSM). Op regionaal en provinciaal niveau worden initiatieven ontwikkeld om (grensoverschrijdende) kenniswerkers aan te trekken en vast te houden.  (Foto: J. von Grumbkow).

In Limburg is Limburg Economic Development (LED) opgericht, een publiek-private samenwerking. Rondom LED ontstaat een cluster van innovatie, startende bedrijven, ontmoetingen tussen studenten en bedrijven, kennis-valorisatie, werving van kenniswerkers en bedrijven, en regiobranding. Via Brainport 2020 verbindt LED Zuid-Limburg met Brabant. In Aken, waar krapte op de woningmarkt heerst, groeit het aantal studenten snel. Het regiobureau Parkstad en twee woningcorporaties bieden in Vaals, Kerkrade en Heerlen woonruimte aan voor studenten met een grensoverschrijdende OV-pas. Rijk en provincie dragen zorg voor goede bereikbaarheid: de Buitenring en de spoorverbinding IC Eindhoven-Heerlen-Aken en de stoptrein Maastricht via Parkstad naar Aken (Avantis).

Gerrit van Vegchel op 13 december 2013. De Parkstad-gemeenten hebben een rol bij fysiek-ruimtelijke vraagstukken (sloop-nieuwbouw). Binnen de regio is IBA-Parkstad opgestart. IBA (afkomstig van Internationale Bau Ausstellung) staat voor een creatieve aanpak met een economische impuls voor gebieden in transitie. In 2020 wordt de IBA Parkstad-tentoonstelling gehouden over de resultaten van het IBA-ondernemerschap. Gerrit van vegchel stelt zich duidelijk op achter IBA-Parkstad. (Foto: J. von Grumbkow).

Klik om te vergroten.

Nu terugkomend op BITHS en de uitgangspunten voor BITHS: duurzame energie stimuleren, het innovatiefonds-MKB en deelname van SGS. SGS, met hoofdkantoor in Genève, is qua omzet op de wereld nummer één en wel op het gebied van inspectie, verificatie, tests en certificering. SGS zit in meer dan 120 landen, heeft ruim 1.500 vestigingen en laboratoria, en 75.000 werknemers. 

Klik om te vergroten.

Klik om te vergroten.

Aan het eind van zijn verhaal gaat Gerrit van Vegchel in op de prestatie-indicatoren. Wat moet bereikt zijn na 5 jaar? Dat zijn: 200 opdrachten, waarvan er 25 zeer innovatief dienen te zijn, 25 certificaten, 50 trainingen, en er zullen 200 MKB-bedrijven bereikt moeten zijn en 43 directe arbeidsplaatsen moeten zijn gecreëerd. 

Klik om te vergroten.

Verdere prestatie-indicatoren zijn: 40 R&D-projecten, 120 partners uit het domein van de nieuwe energie in de gebouwde omgeving, 35 specifieke samenwerkingsverbanden met bedrijfsleven en kennisinstellingen. Ook zullen circa 100 studenten hebben meegewerkt en moeten er introductieprogramma's basisonderwijs zijn met een directe werkgelegenheid van 40 mensjaren.

Remmelt Vetkamp op 13 december 2013. Tenslotte wordt het woord gegeven aan Remmelt Vetkamp die in het college van bestuur zit van Hogeschool Zuyd.  Deze gaat nog even in op NEBER, het expertisecentrum van Zuyd-Hogeschool. NEBER staat voor Nieuwe Energie, Built Environment and Renewables. Het doel is transitie naar een duurzame leefomgeving, toegang leveren tot een krachtig Europees netwerk en kennisvalorisatie (onder andere de wijk van morgen). (Foto: J. von Grumbkow).

Remmelt Vetkamp op 13 december 2013. Vanuit Zuyd wordt bijgedragen aan de ontwikkeling van professionals en van de regio. In CHILL (Chemelot Innovation and Learning Labs) en in het Expertisecentrum voor Zorg en Technologie worden aan praktijkopdrachten gewerkt en in onderzoek geïnvesteerd.  De gebouwde omgeving is verantwoordelijk voor een groot deel van het energieverbruik. De programmalijn Built Environment is gericht op de realisatie van een integraal duurzame leefomgeving (zie: http://www.neber.nl/built-environment/.) (Foto: J. von Grumbkow).

Huisgoden van de Krimp

De "Witte Flats" van Bisscheroux uit 1975, waar in 1976 de bewoners al spijt van hadden, die nu rijp zijn voor de sloop en als achtergrond dienden voor de Huisgoden van Cultura Nova. Je ziet de flats al wegzakken (Bron: Ryckheyt).

Heilust in Kerkrade-West krimpt. De Witte Flats in Heilust van de Heerlense architect Laurens Bisscheroux, gebouwd in 1975, gaan tegen de grond. Een jaar later, in 1976 stond in de pers: "De mensen wonen er liever niet. Er is een groot verloop, elke vier jaar wisselt de totale bevolking in flatgebouwen. Op die manier krijg je nooit een gemeenschapsleven in zo’n buurt. De zorg voor de omgeving is er niet of nauwelijks. Het verenigingsleven komt niet van de grond. De mensen hebben geen binding. En dan spelen er voortdurend kwesties over honden, die overlast bezorgen. En over de was die op zondag op het balkon hangt." Geschreven in 1976. Krimp en teruggang kondigen zich aan.
Exemplarisch voor de demografische, sociale en economische teloorgang van een nu desolaat ogend deel van Parkstad waar gisteravond (30-8-2012) de groep van toneelschrijver Peer Wittenbols zijn Huisgoden opvoerde. Op de locatie van de dichtgetimmerde Salviaflat waar de bewoners van de Gladiolenstraat tegenaan kijken. De cast speelt met populistische dialogen bewoners die afscheid nemen van de flat te midden van kringloopmeubilair: een homofiele kapper, een illegaal (mikpunt van de bewoners), een demente moeder met haar inwonende zoon die van een zangcarriere droomt (met lullig maar grappig gezongen Wouldn't it be nice van de Beach Boys), een zwanger meisje met haar werkloze ADHD-vriend, een halffailliete rijschoolhoudster verlaten door haar Ghanese vriend. Hoe bedenk je het. Allemaal weinig verrassende typetjes, stereotypisch gericht op zichzelf en tot het einde egoïstisch. De locatie is schitterend gekozen met een goede cast maar de personages zijn karikaturen. Het is een dun verhaaltje met clichématige volkse dialogen, risicoloze humor van de straat ontleend aan de rondborstige reality tv. Het zijn de laatste achterblijvers. Ze gaan naar nieuwe woningen. De verhuizing gaat niet door. Wittenbols is geen Ibsen. De beelden, overgangen en actiescènes zijn statisch, de opzet wat knullig en weinig verrassend. 

Krimp in Parkstad: op de achtergrond de dichtgetimmerde Salvia Flat, op de voorgrond het publiek in uitgereikte regenponchos, in het midden de spelers als bewoners en hun kringloopmeubels (Foto: J. von Grumbkow). Klik op foto om te vergroten.

Om het troostelozer te maken, daalt de temperatuur. De wind steekt op. Het gaat regenen. Er worden ponchos uitgereikt. Maar daardoor betovert de slooplokatie want je raakt gevangen in de ambities en prestigeprojecten van de woningbouwvereniging Spekholzerheide (voorganger Hestia) en van Limburgse politici, bestuurders en managers van nog niet eens zo lang geleden. Een kleine lokale tragedie met een lange geschiedenis, zoals er in Parkstad meerdere zijn, misschien meerdere komen want management en bestuur blijven van alle tijden, maar gisteravond op een bijzondere wijze verbeeld door Cultura Nova.